Во време кога Европа зборува за иновации, дигитална трансформација и одржлив развој, една вистина останува клучна: нема силна научна и економска иднина без силни жени во науката. Меѓународниот ден на жените и девојките во науката не е само симболичен датум. Тој е политичка и општествена порака дека знаењето, истражувањето и образованието се темели на современата демократија и развој. Во свет каде што кризите стануваат покомплексни – од јавно здравје до дигитална безбедност – улогата на науката станува стратешка, а улогата на жените во неа – незаменлива.
Според податоците на UNESCO, жените сочинуваат околу една третина од истражувачите во светот, додека во Европа се забележува напредок, но и понатаму постои јаз во лидерските позиции, управувањето со истражувања и креирањето научни политики. Ова не е само прашање на еднаквост. Ова е прашање на конкурентност на европските општества.
Науката како јавна одговорност Како професионалец што работи на пресекот меѓу науката, јавните политики и институциите, длабоко верувам дека науката не смее да остане затворена во академските кругови. Таа мора да биде присутна во институциите, во креирањето политики и во општествените реформи. Особено во малите европски држави, научниците имаат двојна улога: да создаваат знаење и да го претвораат во конкретна јавна вредност. Жените во науката сѐ повеќе ја носат токму таа улога – како истражувачи, професори, експерти и советници во процесите на трансформација на здравството, образованието и јавните политики.
Тие не се само дел од научниот систем; тие стануваат негови двигатели. Новите измени на Законот за високо образование: тест за визија Во овој контекст, реформите во високото образование во секоја европска држава претставуваат стратешко прашање. Предложените измени на Законот за високо образование не се само технички измени – тие се тест за тоа дали сакаме современ, отворен и европски ориентиран академски систем. Европската унија преку European Education Area и European Research Area јасно поставува насока: универзитетите треба да бидат центри на иновации, истражување и општествен развој, а не затворени академски структури.
Затоа, реформите во високото образование треба да обезбедат:
• транспарентни и мерит системи за напредување,
• интернационализација и мобилност на академскиот кадар,
• поддршка за интердисциплинарни и современи научни профили,
• простор за млади научници и жени лидери во науката.
Современиот универзитет мора да ја препознае вредноста на експерти кои работат на пресекот меѓу науката и јавните политики, меѓу локалниот контекст и европските стандарди. Само така науката ќе стане вистински двигател на развојот. Жените во науката како европска сила Истражувањата на European Institute for Gender Equality покажуваат дека институциите со поголема родова еднаквост во науката имаат подобри истражувачки резултати, поголема иновативност и поголемо општествено влијание.
Ова значи дека вклучувањето на жените во науката не е само прашање на правичност, туку и на квалитет на одлуките и политиките. Жените научници денес се лидери во области како дигитално здравје, биомедицина, јавни политики, климатски истражувања и образовни реформи. Нивната перспектива носи системско размислување, интегритет и ориентација кон јавниот интерес – вредности што се неопходни за современото европско општество. Порака до младите девојки и институциите Нашата одговорност денес е двојна. Да создадеме услови младите девојки да ја гледаат науката како природен избор и простор за лидерство. И да изградиме институции што ќе ги препознаат и поддржат нивните капацитети. Науката без жени не е комплетна. Високото образование без интегритет не е одржливо.
А општеството без знаење не може да биде конкурентно. Малите европски држави можат да водат големи промени кога знаењето, интегритетот и храброста се ставаат пред комфорот. Токму затоа, инвестицијата во жените во науката не е само инвестиција во еднаквост – туку во стабилна, иновативна и европска иднина.
Сања Сазовска, Државен советник во Мин. за здравство и универзитетски професор
Референци
UNESCO. Women in Science Report, 2023. United Nations. International Day of Women and Girls in Science. European Commission. European Research Area Policy Agenda, 2022–2024. European Institute for Gender Equality (EIGE). Gender Equality Index. OECD. Education and Skills for the Future, 2021.
