Една докторка, триесетина активисти- и Македонија се најде на светската мапа чии жители ќе го поддржат маршот против Монсанто. „Јавната свест мора да расте, не смееме да дозволиме ваквите семиња за влезат во Македонија“,  децидни се активистите, но и исплашени бидејќи знакот на контраверзната компанија веќе се наоѓа на македонските сајтови што продаваат хибридни семиња.

Протести против Монсанто се закажани во речиси 400 градови ширум светот. Соседството е на нозе. ГМО посеви веќе има во Србија, во Унгарија беа палени цели полиња откако се утврди дека биле посеани со ГМО семиња, во Бугарија пак поради слабата транспарентност на процесот, земјоделците се кренаа на бунт. Кај нас, официјално не се одгледува ГМО храна, но велат активистите, големите компании лесно ги купуваат малите држави.

Според најавите за 25-ти мај, македонските активисти од „GMO Free Macedonia“, ќе се соберат пред влезот на Скопската Чаршија, на платото пред стоковната куќа Мост за да дадат поддршка на Светскиот марш против Монсанто.  Нив ќе ги поддржи Здружението на млади за заштита, промоција и едукација за храна „Слоу Фуд Млади – Македонија“, кои организираат ликовна колонија со почеток во 12.30 часот.

Целта на активистите е да ги едуцираат граѓаните за опасностите од генетски модифицираната храна и семињата кои стануваат се поприсутни и во овој регион.

Не е проблемот во мрзеливоста на младите, посочува таа, туку во недостигот на институции кои ќе помогнат во реализирање на младинските идеи. Друг проблем е немањето обновливи фодови што даваат поволни кредити за новите бизниси.

Во држава која се гордее со фактот што над 90% од средношколците се запишуваат на факултет, а во отсуство на добра деловна клима, вработувањето останува најголем проблем за младите. Притисокот е силен, вели Злате Ангелов кој пред неколку месеци го заврши Машинскиот факултет. Аплицирал на дваесетина места, повратен одговор добил само од едно-пишувало дека е преквалификуван за работата. За другите места се барало искуство, кое вели тој нема каде да се стекне, иритиран од обвинувањата дека младите луѓе во Македонија пребираат работа.

Според професорката Зарезанкова, потребни се сериозни промени во општеството, но и плански развој на цела Македонија, а не само на Скопје. Младите, вели таа мора да ја добијат можноста што ја заслужуваат, но не само преку кампањи.

Последните податоци од државниот завод за статистика покажуваат дека 53% од младите се невработени, при што константно расте и бројката на невработени дипломци и магистри.

Голем дел од нив работат на места за кои се премногу квалификувани, покажува последниот извештај на Меѓународната организација за трудот, но истовремено голем е бројот и на оние младите луѓе кои работат на високи позиции за кои немаат доволно образование. Поради лошата деловна клима, малкумина од младите се решаваат да почнат свој бизнис, а се повеќе одлучуваат да заминат во странство и да не се врата во Македонија.

Групата средношколци и основци се упатила пред Министерството за образование со извици „Нема правда, нема мир“.

Деновиве протести против екстерното оценување се одржуваат во повеќето градови низ Македонија, бидејќи учениците ја гледаат оваа новина како непотребно дополнително оптоварување во образованието.

Советите на родители од неколку основни училишта од општина Карпош побарале од Владата да биде одложено екстерното оценување за идната година.

Министерството за образование и наука најави дека не отстапува од своите планови екстерното оценување да биде спроведено од 27 мај до 10 јуни. Учениците ќе полагаат два предмета кои ќе бидат избрани по случаен избор, а за тоа кои  ќе бидат предметите, учениците ќе бидат информирани седум дена пред почетокот на тестирањето.

Видео – А1 он

“Зар не паѓа дожд од Бога на сите подеднакво? Или Сонцето не свети за сите, исто така? Зар не го дишеме воздухот сите еднакво? Како тогаш не се срамите да признаете само три јазика, а за сите други народи и племиња сакате да бидат слепи и глуви? Дали Господ го сметате толку бессилен тоа да не може да го даде, или завидлив, па тоа да не го сака?”

Со овие зборови Константин филозоф, подоцна прославен со калуѓерското име Кирил, во 9 век го бранел словенскиот јазик пред т.н. тријазичници кои тврделе дека само латинскиот, грчкиот и еврејскиот се свети јазици со кои може да се богослужи. Го обвинувале за ерес, зашто го вовел словенскиот јазик меѓу привилегираните.

Константин бил роден во 826/827 година во угледно византиско семејство од Солун. Бил седмо и најмало дете на Лав и Марија кои му овозможиле врвно образование – се школувал на највисоката школа во Цариград, во царската палата Магнаур која имала ранг на универзитет. Станал библиотекар во Цариградската патријаршија во највеличествената црква во светот во тоа време – Св. Софија, а подоцна предавал филозофија на Магнаурската школа, каде што ја добил титулата Филозоф.

Како голем ерудит, со талент за јазици и дипломатска вештина, од византискиот двор и Цариградската партијаршија бил испратен во три историски мисии. Во првата, Арапската кај Сарацените (во денешен Ирак), имал само 24 години. Во втората – кај Хазарите (денешна Русија) и во третата – кај Словените во Панонија и Моравија (денешна Чешка) учествувал заедно со својот најстар брат Методиј. Првите две мисии имале државно-верски карактер, а третата мисија била просветителска. Таму биле испратени од византискиот император Михаил Трети на барање на моравскиот кнез Ростислав. Со неа солунските браќа ги поставиле темелите на словенската култура и просвета.

Користејќи го говорот на македонските Словени од околината на неговиот роден Солун, кој го знаел од детството, Константин ја составил првата словенска азбука – глаголица со 38 букви. Со префинет осет за секој глас да создаде знак, употребил букви од грчкиот алфавит, знаци од други јазици, а и самиот измислил нови. Говорот на македонските Словени го издигнал на ниво на прв книжевен јазик. Со Методиј и нивните вредни ученици со новото писмо превеле црковни книги од грчки на старословенски јазик и во 863 година подготвени тргнале во нов поход, на мисија во Моравија, каде што останале 40 месеци.

Нивната макотрпна работа резултирала со преполни цркви и луѓе кои првпат слушнале богослужба на разбирлив јазик за нив. Силниот отпор на латинско-германското свештенство, разгневено поради масовниот одлив на верниците, ги одвело солунските браќа до папскиот двор. Но, таму биле примени со највисоки црковни почести – затоа што биле мисионери на моќната Византија, но и зашто со себе носеле нешто вредно.

За време на Хазарската мисија, Константин во Херсон имал археолошки подвиг. Седум и пол века по маченичката смрт на Крим, ги открил моштите на Климент Први, четвртиот папа и соработник на апостол Петар, кој поради ширењето на христијанството бил прогонет од царот Трајан и удавен во 101 година. Пронајдените мошти Константин му ги предал на папата Адријан Втори во Рим. Тој ги пречекал творците на словенската писменост со церемонија која траела три дена, како што посочил биографот на Кирил во неговото житие во „Панонските легенди“.

По Цариград, и Рим официјално го признал словенскиот јазик за рамноправен со другите. Папата бил убеден во оправданоста на Моравската мисија и во разумното тврдење дека секој народ треба на својот јазик да разговара со Бога, па лично ги зел во заштита словенските книги и ги осветил. Во Светата столица била отслужена богослужба на словенски јазик. Напредните ученици добиле свештенички чинови, а и Константин во Рим стапил во калуѓерски ред и го добил монашкото име Кирил. Таму и починал на 14 февруари 869 година, завршувајќи го животот изнемоштен и болен на 42 години. Закопан е во базиликата Св. Климент (Сан Клементе), посветена на светецот со чии мошти дошол во вечниот град.

Битката за писменоста на Словените не престанала. Неа уште 16 години ја водел братот Методиј, до својата смрт во 885 година. Моравската мисија завршила со прогонство на нивните ученици. Некои од нив исчезнале, некои биле продадени како робови, но тројца истакнати – Климент, Наум и Ангелариј, го продолжиле просветителското дело на југ.

За животот и делото на Кирил и Методиј има огромна библиографија, напишани се над 10.000 студии, прилози и статии. Има голем број фрески и икони инспирирани од нив, а многу цркви и образовни институции го носат нивното име. Тие се патрони на Скопскиот универзитет. Во 11 век Црквата го прогласила 24 мај (11 мај по стар стил) за ден на светите просветители Кирил и Методиј. Денот во Македонија првпат бил одбележан на 11 мај 1860 година во црквата Св. Богородица во Скопје.

Чествувањето со различни манифестации продолжува до денеска, а меѓу нив централно место има поклонението на гробот на св. Кирил во базиликата Св. Климент во Рим. Првпат е организирано во 1969 година, за 1100 години од смртта на свети Кирил, и оттогаш секоја година на 24 мај се одбележува со највисоки почести од црковно-државна делегација. Традиционално, 24 Мај беше ден само на образовните институции и просветните работници, а од 2007 година тој е и државен празник на Република Македонија.

Тефик Сали – доктор по општа медицина пред присутните на трибината посочи дека упорноста на младите е најважна. Тефик апелираше до младите Роми да се образуваат бидејќи само така отворени им се можностите во животот.

Како млад успешен Албанец, Ваљон Садики раскажа како неформалното образование му помогнало да се вработи. Тој посочи дека со неговото долгогодишно искуство како член во невладините организации, му помогнало побрзо да се вработи.

Учесниците на трибината упатија апел до родителите Роми од Тетово, да ја сфатат важноста на образованието на младите, бидејќи само така може да се биде конкурентен на пазарот на трудот. Новак  Ристовски од Агенцијата за вработување во Тетово истакна дека од вкупно 10.580 активно регистрирани баратели на работа кои живеат во Тетово , 159 се Роми од нив активно бараат работа, што е лош показател. Заитересираноста на Ромите од Тетово за вклучување во активните мерки кои ги нуди АВРМ е многу мала.

Во вториот дел од настанот, беше организирана работилница насловена „Подготви се за работа“ а темите кои се обработуваа беа  изработка на CV, мотивациско писмо, стратегија за барање на работа, се со цел младите Роми да бидат конкурентни на пазарот на трудот.

Целта на настанот беше поттикнување на младите Роми поактивно да се вклучат во образовниот процес, информирање на Ромите за можностите кои им се нудат од страна на лоаклните институции, намалување на образовните разлики меѓу Ромите и другите националности, поттикнување на поголема соработка, култура и толеранција кон младите Роми, да им се помогне тие да станат покомпетентни на пазарот на трудот.

Иницијативата за организирање на овој настан потекнува од група млади луѓе од Тетово, кои учествуваа во Школата за активно граѓанство, како дел од проектот на УСАИД за граѓанско општество.

Бобан Костадиновски и Глигор Кондовски

Според организаторите, „под отворено небо, Скопје ќе ги здружи своите маала, ќе ги придвижи улиците и ќе ги соедини младите на едно масовно урбано будење. Преку креативност, интеракција и музика сакаме заедно со вас да го изградиме социјалниот и емотивниот капитал за да го трансформираме градот во една супер урбана средина.  Затоа го создадовме Skopje Street Festival 2013 – подиум на урбана улична уметност“.

Ќе бидат отворени повеќе подиуми: графити, скејт, блејд, бајк, музички и едукативен,   а настанот ќе се обиде и да ја подигне свеста за мултиетничката толеранција на улиците во градот.

Денеска пред Општина Струга на протести организирани од средноошколците се искажа незадоволство од екстерното тестирање, јавуваат членовите на Медиа арт клубовите на МОФ.

Средношколците протестираат бидејќи сметаат дека ваквото тестирање е бескорисно и стресно за нив но и заради тоа што ваквиот начин на потврдување на нивното знаење не е реално.

Преку 10 илјади луѓе го најавиле своето присуство на Фејсбук во групата наречена „Заедно против екстерното тестирање“, каде се најавува утрешниот протест во Скопје, кој ќе започне пред споменикот на Мајка Тереза во 12 часот.

Министерството за образование и наука најави дека екстерното оценување ќе биде спроведено од 27 мај до 10 јуни. Учениците ќе полагаат по два предмета кои ќе бидат избрани по случаен избор, а за тоа кои предмети ќе ги полагаат, учениците ќе бидат информирани седум дена пред почетокот на тестирањето.

Јавната дебата се одржа во СУГС „Арсени Јовков “ каде присуствуваа професори и ученици а тимовите не го пласираа своето лично мислење туку поделени во афирмативен и негациски тим, беа ставени во позиција да размислуваат колку е унифициран квалитетот на образование, кој се пласира во средните училишта.

Дел од прашањата кои се поставија на дебатата се: дали нивото на едукација може да се подобри и колкава е улогата на професорите во воспитно образовниот процес на учениците, како и дали стекнувањето со знаење зависи од професорите, начинот на кој предаваат, методологијата која ја користат, или пак од волјата на ученици да учат.

Се дебатираше и за тоа кои мерки треба да се преземат за да имаме подобро образование но и како да ги мотивираме оние кои се најодговорни за пренесување на знаењето. Дали менување на платата на професорите според успехот на своите ученици ќе води кон позитивна промена?

Прашањата за кој е соодветен метод на мониторирање на работата на професорите и дискусија како до поквалитетно образование, се теми кои треба да се дискутираат со сите засегнати страни, вклучувајќи ги професорите, учениците, училиштата и Министерството за образование. Треба да се креира модел кој е соодветен во пракса и кој нема да им наштети ни на професорите ни на учениците, а ќе ја прикажува вистинската слика за состојбата во образованието и ќе се залага за негово подобрување, беше истакнато на дебатата.

Членовите на Дебатниот клуб веќе неколку месеци учествуваат на дебатни турнири, имаат редовни неделни предавања за дебата каде што стекнуваат ораторски вештини, ги зголемуваат своите аналитички способности и се дружат со своите врсници, припадници на различни етнички заедници и култури.

Оваа активност е реализирана во рамките на Проектот на УСАИД за меѓуетничка интеграција во образованието во соработка со Дебатната програма на Младински образовен форум која цели кон подобрување на културата на дијалог, зајакнување на нивото на аргументираното говорење, поттикнување на општествена дискусија на релевантни теми и интеграција во општеството.

Point е регионална конференција на граѓански организации од седум земји од Jугоисточна Европа кои интензивно се ангажирани во користење на нови технологии  во нивната работа за институционална одговорност,  транспарентност, граѓанско учество, човекови права и други теми важни за граѓанското општество.

Дел од темите на кои гостите говорници кои  ги споделуваат своите приказни и знаења се:
- Раскажување на приказни преку податоци и мултимедија (Tech Soup, Полска, Tactical Tech Collective, Германија, Qabilla, Eгипет, Докукино, Србија, Cyprus Community Media Center, Кипар, Зошто не, босна.

-Како да направиш објекти на надување – Уметноста како сервис на активизмот (Tools for action, Германија).

- Собирање на информации, визуелизација и интерактивно мапрање – USHAHIDI, САД

Вториот и третиот ден од конференцијата може да се следат од 9:30 – 18:00 часот, додека темите кои ќе бидат опфатени во тој период се: како до импакт од мониторингот на иституции и мерење на вистинитоста и отчетноста, слобода и владина одговорност во Либија, онлајн граѓанско учество во Исланд и институционалната одговорност по револуцијата во Тунис.

Со свои презентации на конференцијата ќе се претстават и македонски организации: Фондација Метаморфозис, која е партнер на настанот, како и Младински образовен форум.

Хаштагот на кој може да се следи твитер дискусијата на конференцијата е #point2013

Радио МОФ:  Македонија оваа година првпат се приклучува кон оваа акција против генетски модифицираните организми (ГМО). Од  каде идејата за ваквата иницијатива?

Скендероска: Акцијата  е продолжение  на светската иницијатива која традиционално секоја година го одбележува 25 мај. Бидејќи во Македонија многу малку се знае за ГМО, решивме да ја продолжиме светската кампања.

Радио МОФ: Што всушност значи ГМО и кое се негативните влијанија врз човечкиот организам?

Скендероска: ГМО означува генетски модифицирани организми – тоа всушност се организми на кои генетскиот материјал им е изменет со помош на генетскиот инжинеринг, ин витро ( во лабораторија). Човечкиот организам не е во состојба да го препознае новиот генетски код кој е вештачки изменет и тоа доведува до разни заболувања: канцерогени, генетски пореметувања, зголемена телесна маса, алергии, автоимуни заболувања и многу други.

Радио МОФ: Кои се целите на GMO Free Macedonia?

Скендероска: GMO Free Macedonia има цел да го едуцира населението за ГМО и за последиците од тоа. Во наредниов период ќе се организираат повеќе едукативни настани на различни локации во Македонија. Планираме да организираме и средби и состаноци со земјоделците за да ги видиме нивните познавања за ГМО храната, како и да ги едуцираме и поттикнеме да ги заштитат автохтоните (локалните) семиња, со цел да ја направиме Македонија земја која нема ГМО ( GMO Free Zone ).

Радио МОФ: Колку во Македонија граѓаните се запознаени со последиците од ГМО и какви регулативи државата има донесено во оваа насока?

Скендероска: Над 90% од населението нема никакви познавања најпрвин за тоа што е ГМО, а за последиците не се ни свесни. Затоа и се организира овој настан, и нема да биде во вид на протестен марш (како што се организира во повеќето градови во светот) туку ќе биде настан од едукативно-информативен карактер.

Во РМ е донесен закон за ГМО во 2008 год. Според тој закон, се забранува ГМО во Македонија. Но постојат некои делови во законот во кои се вели дека доколку се побара одобрение од Агенцијата за храна и ветеринарство, може да се одобри ГМО под услов да не ја загрозува безбедноста. Што тоа малку звучи чудно, затоа што ГМО не можат да бифат безбедни. Потребно  е да се направи измени во законот по теркот на европските закони кои ја регулираат оваа проблематика.

Радио МОФ: Акцијата која тече на Фејсбук секојдневно се надополнува со голем број на поддржувачи од цела Македонија, а централниот настан ќе се одржи во Скопје. Може ли да ни објасните повеќе детали околку акцијата на 25 мај?

Скендероска: Ќе напоменам уште еднаш дека овој настан е поддршка на Маршот против Монсанто, кој се организира во светски рамки. Но, настанот кој ќе се одржи на 25 мај,  на влезот на Старата чаршија во Скопје (кај стоковната куќа Мост) ќе биде од информативен и едукативен карактер со тема: „Стоп за ГМО со уметност“. Настанот ќе биде целодневен – од 11 до 17 часот, ќе има поставено штандови на кои луѓето ќе може да се информираат за ГМО и последиците од ГМО. Исто така, настанот има и уметнички карактер – присутните ќе можат да го искажат своето мислење против ГМО храна со цртежи, фотографии, пораки…

Бобан Костадиновски